Veluwe

Hoe de streek voelt

Op de Veluwe word je wakker tussen de bomen. De streek is overwegend bos, naaldbos en loofbos door elkaar, met daartussen heidevelden en zandverstuivingen. Onder alles ligt zand. De heuvels die je op de fiets voelt, zijn stuwwallen: ruggen die het landijs in de voorlaatste ijstijd opdrukte.

Het voelt verder weg dan het is. Vanaf Utrecht ben je er in drie kwartier, zo’n 50 kilometer rijden. Daardoor werkt de Veluwe net zo goed voor een lang weekend als voor een hele week, en ben je bij vertrek op vrijdagmiddag nog voor het eten binnen.

Vanaf het eind van de negentiende eeuw groeide de bevolking weer, vooral langs de randen. Daartussen is het vooral bos. Daar, en zeker op De Hoge Veluwe, leven edelherten, wilde zwijnen en reeën.

Bos of randmeer

Het hart van de Veluwe is bos, heide en zand. Hier liggen het Nationaal Park De Hoge Veluwe, heidevelden als de Elspeetsche Heide en stuifzanden als het Kootwijkerzand. Je zit er midden in de natuur, met fietspaden die je urenlang door het bos voeren en weinig dorpen onderweg.

Aan de noordwestkant grenst de Veluwe aan de randmeren, die ontstonden toen het IJsselmeer werd ingepolderd. Het Veluwemeer is er vooral voor water- en strandrecreatie, met campings en jachthavens langs de oevers. Bij Ermelo ligt Strand Horst aan het Wolderwijd, bij Putten Strand Nulde aan het Nuldernauw. Aan deze kant combineer je bos met water: ’s ochtends wandelen, ’s middags zwemmen of surfen.

In het zuiden loopt de Veluwe uit in de heuvels van Nationaal Park Veluwezoom bij Rheden, met de Posbank als uitzichtpunt over het IJsseldal. In het westen gaat het bos over in de akkers van de Gelderse Vallei. Putten ligt precies op die grens, Voorthuizen er net naast, in de vallei.

Kies je plaats

Putten ligt waar de Veluwe en de Gelderse Vallei elkaar raken, met het bos ten oosten van het dorp en akkerland aan de zuid- en westkant. Het centrum heeft winkels en horeca, en op woensdagochtend is er weekmarkt. Met Strand Nulde aan het Nuldernauw in de buurt past Putten bij een gezin dat bos en water allebei wil.

Ermelo ligt op de Veluwe zelf. Ten zuidoosten van het dorp ligt de Ermelosche Heide, waar een schaapskudde het hele jaar graast en waar je grafheuvels en de aarden wallen van een Romeins marskamp in het landschap herkent. Aan de waterkant ligt Strand Horst, met een officiële kitesurfzone. Ermelo is er voor wandelaars en voor surfers.

Voorthuizen is een toeristisch dorp in de Gelderse Vallei, vlak bij de westflank van de Veluwe. Ten oosten van het dorp liggen veel campings langs de Oude Rijksweg, en aan de A1 ligt recreatiegebied Zeumeren. Rond het dorp vind je bossen als het Wilbrinkbos en heide als de Appelse heide. Handig als je snel op de snelweg wilt zijn en toch bos om je heen wilt.

Beekbergen ligt net ten zuiden van Apeldoorn, op de rand van de Veluwe, met bos aan de zuidwestkant van het dorp en daarbuiten bungalowparken en campings. Vanaf station Beekbergen rijdt de stoomtrein van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij, en Paleis Het Loo in Apeldoorn is dichtbij. Een goede keus met kinderen die van treinen houden.

Otterlo is een klein esdorp in de gemeente Ede, met een van de ingangen van Nationaal Park De Hoge Veluwe. Het Kröller-Müller Museum ligt in het park. Wie elke dag het park in wil, op de fiets of te voet, en van kunst houdt, zit hier goed.

Wat je er doet

In Nationaal Park De Hoge Veluwe fiets je op de witte fietsen die bij stallingen in het park klaarstaan, door naaldbos, loofbos, heide en zandverstuivingen. In het park staan het Kröller-Müller Museum, met veel werk van Vincent van Gogh en een beeldenpark, en Jachthuis Sint-Hubertus, ontworpen door Berlage.

Het Kootwijkerzand bij Kootwijk is een stuifzand waar het zand in beweging wordt gehouden; in de middeleeuwen verdween er een dorp onder. Het voelt als een stukje woestijn midden in het bos.

Bij Rheden ligt de Posbank in Nationaal Park Veluwezoom, een heuvelachtig gebied van bos en heide met uitzicht over het IJsseldal en de Achterhoek tot in Duitsland.

In Apeldoorn kun je Paleis Het Loo bezoeken, het voormalige paleis van de koninklijke familie, nu een museum met een paleistuin. Tussen Apeldoorn en Eerbeek rijdt de stoomtrein van de VSM, met een stop in Beekbergen, waar je het museumstoomdepot kunt bekijken; in de zomer rijdt hij op een paar dagen door naar Dieren.

Harderwijk, aan het Wolderwijd, is een oude Hanze- en vestingstad. Er ligt ook het Dolfinarium, een park met zeezoogdieren.

Wanneer je gaat

De beste maanden zijn april tot en met september. In april en mei is het bos fris groen en zijn de paden nog rustig. Van eind juli tot begin september bloeit de struikhei en kleuren de heidevelden paars, de mooiste weken voor een wandeling over de Ermelosche of de Elspeetsche Heide.

Wie edelherten wil horen burlen, gaat in de tweede helft van september of begin oktober, als de bronst is. Daarna kleurt het loofbos, en in de winter heb je de bospaden grotendeels voor jezelf.

Minder geschikt voor

Een strandvakantie. De Veluwe ligt landinwaarts, en de Noordzee is vanaf hier een flinke rit. Zwemmen doe je in de randmeren aan de noordwestkant of in een plas als Zeumeren: meren zonder golven en zonder duinen erachter. Wie elke dag branding en een breed zandstrand wil, zit aan de kust beter.

Bijgewerkt op 13 oktober 2026